جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
473
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
قابل صدور نيست . باروت با گوگردى كه از بادكوبه و نيترات كه از مشهد ميآورند ساخته مىشود و زغال از چوب بيد محلى تهيه ميكنند مقدارى هم فرش نمدى از پشم شتر و بز و گوسفند ميبافند . زندگانى روستائى - بواسطهء كاهش تاختوتاز تركمنها نسبت به پيش حالا مقدار بيشترى از اراضى ولايت استراباد كشت و زرع مىشود . حاصلخيزى زمين در آنجا به حدى است كه مهاجرانى از نقاط دور حتى از افغانستان به آنجا رفته و رحل اقامت افكندهاند . هوا معتدل و مواد سوخت فراوان است و مقدار آب هم كم نيست فقط بايد زمين را شخم زد تا انواع محصول بدست آيد . گندم و جو و برنج محصولات عمدهء آنجاست و اجارهء زمين زير كشت هكتارى فقط هشت شلينگ است . تقسيم املاك به حصههاى متساوى بين افراد مرد و زن هر خانواده قانون ارثى ارضى است ازاينرو قطعات زيادى از املاك كه از ابتدا هم وسعت كافى نداشته به قطعههاى جزء تقسيم گرديده و بعضى از كشتزارهاى شش هكتارى در حدود نه نفر مالك داشته و چنان كه سرهنگ لووات در گزارش كنسولى خود خاطرنشان ساخته وضع امور نه فقط آن سرزمين را فقيرتر ميسازد ، بلكه يكى از اسباب مؤثر تنپرورى و بىحالى است كه از خصايص اخلاقى مردم اين ولايت مىباشد و به همين جهت نيز صنايع دستى در آنجا كمياب است . بسيارى از دهات كه در ميان جنگلها و يا اراضى باز واقع گرديده جاهاى عجيبى است كه با حصارهائى از بوتهء تمشك محصور مىباشد و خانههاى رعيتى بوسيلهء تيرهاى مجزا ساخته مىشود و با گل اندوده است و بام كاشى يا سفالى دارد و بالاتر از سطح زمين بنا مىشود ، آثارى از سرزمينهاى دور مينمايد . برنج مادهء اصلى خوراك روزانهء مردم است و ميگويند كه مردها ده اونس موقع صبح و بيست و دو اونس ناهار و بيست و دو اونس هم موقع شام از آن صرف ميكنند كه روىهمرفته كار ناقابلى نيست .